فیلم True Grit 2010

در طول دوران پربارشان، برادران کوئن برخی از اصیل‌ترین، آیکونوکلاست‌ترین و موردتحسین‌ترین فیلم‌های تاریخ را ساخته‌اند. آن‌ها پیش از این به اقتباس‌ها (مثل No Country for Old Men، O Brother, Where Art Thou?) و بازسازی‌ها (The Ladykillers) پرداخته‌اند، اما حتی در آن آثار هم مهر بی‌اشتباهِ آن‌ها دیده می‌شود: نگاه کج‌ومعوج به جهان و طنز کنایه‌آمیز و بدبینانه‌شان. پس درباره True Grit چه باید گفت؟ فیلم به‌عنوان...

در طول دوران پربارشان، برادران کوئن برخی از اصیل‌ترین، آیکونوکلاست‌ترین و موردتحسین‌ترین فیلم‌های تاریخ را ساخته‌اند. آن‌ها پیش از این به اقتباس‌ها (مثل No Country for Old Men، O Brother, Where Art Thou?) و بازسازی‌ها (The Ladykillers) پرداخته‌اند، اما حتی در آن آثار هم مهر بی‌اشتباهِ آن‌ها دیده می‌شود: نگاه کج‌ومعوج به جهان و طنز کنایه‌آمیز و بدبینانه‌شان. پس درباره True Grit چه باید گفت؟ فیلم به‌عنوان بازاقتباسِ رمان چارلز پورتیس معرفی شده—یک «بازتصور» به‌زبان امروزی. با این حال، هر بحثی دربارهٔ فیلم بی‌درنگ سایهٔ جان وین را به‌دنبال دارد: برجسته‌ترین اقتباسِ قبلی از کتاب یکی از نقش‌های تعیین‌کنندهٔ اسطورهٔ سینما بود و گفتگو دربارهٔ آن فیلم اغلب حولِ اجرای وین می‌چرخد. اجرای او نقشِ گاوچرانِ از کار افتاده و فراموش‌شده‌ای را ارائه می‌داد که گویی دقیقاً مناسبِ وضعیت آن زمان وین ساخته شده بود. رأی من این است که پیشینهٔ کوئن‌ها باعث شد به تماشای این فیلم بروم؛ ذاتاً به وسترن‌ها علاقهٔ زیادی ندارم، اما باوجود چند اثر ضعیف‌تر از آن‌ها، استعداد مطلقِ کوئن‌ها و انتخاب جف بریجز برای نقشی که جان وین آن را جا انداخته، کنجکاویم را برانگیخت. خلاصهٔ داستان ساده است: پدرِ جوانی به‌نام متی راس (هایلی استاینفلد) توسط مجرمی بنام تام چِینی (جاش برولین) کشته می‌شود و او خود را متعهد می‌بیند تا قاتل را پای میز عدالت بکشد. برای این منظور، او مارشالِ معروف و بیرحمِ رابین «روستر» کاگ‌برن (جف بریجز) را استخدام می‌کند؛ در کنارشان نیز یک رنجر تگزاسی مغرور (مت دیمون) می‌آید که امید دارد با گرفتن جایزه، قاتل را به دام اندازد. آنچه در این فیلم غایب است، طرح‌های پیچیده و زیرپلات‌های درهم‌تنیدهٔ همیشگیِ کوئن‌هاست؛ خبری از عبورِ نابهنجار از مرزهای ژانر یا نگاهِ کنجکاوانهٔ برادران به سوژه‌ها به‌عنوان نمونه‌هایی آزمایشی نیست. این فیلم در عوض، قصه‌ای مستقیم را با تمام توانِ هنریِ کوئن‌ها روایت می‌کند. اما چیزی که قطعاً هست، عمقِ شخصیت‌پردازی، اجراهای بی‌نقص، فیلم‌برداریِ چشم‌نواز و موسیقی تأثیرگذار است که از نشانه‌های دیگر آثار کوئن‌اند. تمرکزِ طبیعی بر جف بریجز است که جرات کرده نقشِ یکی از اجراهای نمادینِ سینما را بازآفرینی کند. بریجز تلاش نمی‌کند وین را تقلید کند؛ او این شخصیت را درآغوش می‌کشد و مانند لباسی زبر و کثیف بر تنش می‌کند. اما ارائهٔ او از چنین شخصیتِ کهنه‌کاری را وارونه می‌کند: به‌جای آنکه مردی بی‌احساس و یخ‌زده نشان دهد که با حضورِ نوجوانی بردبارش نرم می‌شود، کاگ‌برنِ او اول به‌صورت تنبل و به‌ظاهر بی‌قیمتی معرفی می‌شود که بیشتر به خواب و نوشیدن دل‌بسته است؛ وقایعِ فیلم به‌تدریج این پوستهٔ بیهوده را کنار می‌زنند و نیروی طبیعتی را که زیرِ آن نهفته، عیان می‌کنند. مت دیمون—بازیگری که پیش از این در فیلم‌های کوئن حضور نداشته اما به‌نظر می‌رسد باید داشته باشد—در نقشِ رنجرِ مغرور تگزاس، اجرای خوبی ارائه می‌دهد و بری و برولین نیز در نقش‌های کوتاه اما مؤثرشان بدرخشند. اما کارِ اصلی روی دوشِ شانه‌های رو به جلوِ بریجز نیست؛ تمرکز واقعی روی متی راس نوجوان است و اجرای چهاردَه‌سالهٔ هایلی استاینفلد، به‌صراحت، یکی از بهترین اجراهایی است که در مدتی طولانی دیده‌ام. نه‌تنها اجرای خارق‌العاده‌ای از یک نوجوان ارائه می‌دهد، که این اولین تجربهٔ سینماییِ او نیز هست. متیِ استاینفلد باهوش، زیرک، پخته و در عین حال کودکانه، ترسو و شجاع است؛ او حقش ضایع شده و مصر است آن را بازستاند؛ هیچ‌چیز جلودارش نیست. صحنه‌ای ابتدایی که در آن با یک تاجر برای خرید اسب و پول معامله می‌کند، نه تنها بامزه بلکه بسیار معرفِ شخصیت است—یکی از بهترین معرفی‌های کاراکتر در تاریخ سینما. این فیلم نسبتاً سادهٔ کوئن‌ها مستحقِ قضاوتی ساده است: من واقعاً این فیلم را دوست داشتم. در آن عظمت‌های زیادی هست؛ از اجراهای خیره‌کنندهٔ بریجز و استاینفلد تا فیلمنامهٔ تاریک، تأثیرگذار و خنده‌دار، فیلم‌برداری نفس‌گیر راجر دیکنز و موسیقی روح‌انگیز کارتر بورول که بر اساس آرایش‌های جدید از سرودهای کلاسیک ساخته شده است. این یکی از کامل‌ترین فیلم‌هایی است که دیده‌ام و شخصاً مشتاق بازدید دوباره‌ام. --- برخی گفته‌اند که این فیلم به‌وفادارتر به کتاب است تا نسخهٔ کلاسیکِ جان وین. من کتاب را نخوانده‌ام ولی احساس می‌کنم تفاوتِ چندانی میان نسخهٔ جان وین و این فیلم نیست؛ تفاوت‌ها بیشتر در جزئیات است و عناصر اصلی تا حد زیادی یکسان‌اند. یک صحنهٔ پایانی (اپیلوگ) اندکی غمناک‌تر از نسخهٔ اولیه است، اما به‌جا و مناسب است. باید بگویم فیلم بسیار خوب است. جف بریجز در تفسیرِ روستر کاگ‌برن فوق‌العاده است و من اجرای او را تا حدی «شبیه جان وین» یافتم که شاید به‌همین دلیل از فیلم خوشم آمد. --- مقایسهٔ مستقیم با نسخهٔ جان وین 1969 چندان نتیجه‌بخش نیست. از جهاتی شبیه است—به‌ویژه دیالوگ‌ها—اما در بسیاری از جنبه‌ها روایتِ کاملاً متفاوتی از داستان مصمّمِ متیِ جوان (هایلی استاینفلد) ارائه می‌دهد که پدرش توسط چِینی (جاش برولین) به قتل رسیده و حالا خدمتِ مارشالِ عبوسِ روستر (جف بریجز) را برای یافتن قاتل گرفته است. آن‌ها تنها دنبالِ قاتل نیستند؛ لابوفِ رنجرِ تگزاسی (مت دیمون) نیز در پی اوست و پس از شروعی پرتنش، این سه راهیِ تعقیب می‌شوند تا به مردی برسند که ظاهراً الآن با گروهِ قانون‌گریزِ نِد پپر (بری پپر) همراه شده است. در ادامه این سه شخصیتِ بسیار متفاوت با هم جر و بحث می‌کنند و به سمت هدف نزدیک می‌شوند. هرچند دیمون کمی کم‌اجرایی به‌نظر می‌رسد، اما بریجز تلاشِ محکمی دارد و توانسته است نجابتی لجبازانه و آزموده را به شخصیت ببخشد که تاحدی به آن نقشِ کلاسیکِ قبلی احترام می‌گذارد. فیلمنامه جاهایی فضایی کمدیِ سبک فراهم می‌کند و استاینفلد هم به‌خوبی عمل می‌کند، او چسبی است که داستان را به هم نگه می‌دارد تا به یک فرجام تهدیدآمیز ولی منطقی برسد—فرجامی که منطقی‌تر از نسخهٔ قدیمی به‌نظر می‌رسد. بازیگران مکمل هم خوب ظاهر می‌شوند؛ دیکِن متیوز هم در نقش تاجرِ سرسختِ اسب سرگرم‌کننده است، کسی که مرتباً به تهدیدِ حضورِ وکیل اشاره می‌کند و دیگران را تحت فشار می‌گذارد. فیلم‌برداری گسترهٔ مسیرشان و زیبایی سرزمین را به‌خوبی ثبت می‌کند و داستان به‌طور پیوسته تا نزدیکِ دو ساعت پیش می‌رود. برای من این نسخه به‌اندازهٔ نسخهٔ اصلی خوب نیست، اما نگاهی تازه به ژانر وسترن است که سرشار از تلخی و گلوله است و به‌خوبی جواب می‌دهد. --- فیلم برای من ناامیدکننده بود، به‌خصوص با حضور یکی از بازیگران محبوبم، مت دیمون. انگار کسی ایدهٔ خوبِ فیلم را به استودیو فروخته، بعد فیلم را شروع کرده و فراموش کرده داستان را بنویسد—فقط در حین کار آن را ساختند. جدی می‌گویم، مهم نیست ابتدای کار از چه منبعی باشد—کتاب، سریال، فیلم یا کمیک—اگر با یک داستان خوب شروع کنید، بدون توجه به قالبِ روایت، نتیجه عالی خواهد بود؛ اما این فیلم این مبنا را نداشت.